„Enigma”

Wojny wygrywa się nie tylko w okopach, ale także w zaciszach naukowych pracowni. Gdyby nie polscy matematycy, którzy rozpracowali „Enigmę”, II wojna światowa potrwałaby zapewne znacznie dłużej.

„Enigmą” nazywano maszynę szyfrującą, używaną przez niemieckie armię i dyplomację w okresie międzywojennym i podczas II wojny światowej. W naturalny sposób urządzenie budziło zainteresowanie polskiego (kontr)wywiadu, odnoszącego w międzywojniu niemałe sukcesy w walce wywiadowczej z Niemcami i ZSRR. System kodowania został złamany przez trzech matematyków z Uniwersytetu Poznańskiego: Mariana Rejewskiego, Jerzego Różyckiego i Henryka Zygalskiego, pracujących dla Biura Szyfrów Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego. Pozwoliło to na zbudowanie w 1933 roku repliki „Enigmy” i odczytywanie niemieckich depesz. W tym celu stworzono specjalny ośrodek wywiadu w Pyrach pod Warszawą.

Niemiecka maszyna szyfrująca „Enigma”. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
Niemiecka maszyna szyfrująca „Enigma”. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

W lipcu 1939 roku, w atmosferze zagrożenia wojną, Polacy podzielili się z wywiadami francuskim i brytyjskim swoimi osiągnięciami, przekazując im po replice „Enigmy”. Umożliwiło to aliantom, przede wszystkim Brytyjczykom, rozszyfrowywanie niemieckich i później także japońskich depesz (tzw. Operacja Ultra). Tym samym alianci mogli uprzedzać działania przeciwnika lub zapobiegać im. Alianckich specjalistów wspierali polscy, których udało się ewakuować we wrześniu 1939 roku i którzy po klęsce Francji przedostali się do Wielkiej Brytanii.

Złamanie „Enigmy” było może największym wkładem Polski w zwycięstwo. Jednocześnie zasługi te, wraz z całą historią „Enigmy”, nie były ujawniane aż do lat 70. XX wieku. Także i później polski wkład był niedoceniany. Jednak ostatnio badania zarówno polskich, jak zachodnich historyków potwierdzają pionierski, wręcz decydujący wkład matematyków, inżynierów i oficerów wywiadu z Polski.

Kryptolodzy kierujący współpracą przy łamaniu niemieckich szyfrów w okresie 1939–1940. Od lewej: pułkownik Gwidon Langer (Polska), pułkownik Gustave Bertrand (Francja) i kapitan Kenneth McFarlane (Wielka Brytania). Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
Kryptolodzy kierujący współpracą przy łamaniu niemieckich szyfrów w okresie 1939–1940. Od lewej: pułkownik Gwidon Langer (Polska), pułkownik Gustave Bertrand (Francja) i kapitan Kenneth McFarlane (Wielka Brytania). Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe