Van Lenino naar Berlijn, oftewel het Poolse “Volksleger”

Het Poolse “Volksleger” (ludowe Wojsko Polskie) dat zij aan zij met het Rode Leger vocht, wordt vaak over het hoofd gezien of gebagatelliseerd. Ten onrechte, want de soldaten van dit leger sneuvelden zonder enige ideologische motivatie. En het lukte alléén hen om Berlijn te bereiken.

Voor de Poolse communisten, die ogenschijnlijk aan de kant waren gezet na het ondertekenen van het Sikorski-Majski verdrag, was het inzetten van eenheden die zonder voorwaarden samen zouden gaan vechten met het Rode Leger, een zaak van de hoogste prioriteit. In februari 1943 had Stalin een ontmoeting met kolonel Zygmunt Berling, die vrijwillig in de Sovjet-Unie was gebleven na de evacuatie van het leger van generaal Anders, teneinde een Poolse divisie te organiseren. Er was echter een organisatie nodig die dat streven zou bevestigen. In maart 1943 werd de Bond van Poolse Patriotten (Związek Patriotów Polskich) opgericht, die voornamelijk uit communisten bestond en aan Stalin vroeg om een divisie op te richten. Toen de divisie in Sielce bij de Okarivier, 160 km van Moskou, werd opgericht kwamen massaal Polen uit heel de Sovjet-Unie daar naartoe. De meesten van deze Polen waren gedeporteerd in de jaren 1939-1941. Velen van hen lukte het eenvoudigweg niet om aan te sluiten bij het leger van Anders. Ondanks het feit dat een groot deel van de officieren afkomstig was van het Rode Leger, werd aandacht besteed aan Poolse symbolen: de uniformen hadden een vooroorlogse stijl, de dag begon met een mis, en de Eerste Divisie, vernoemd naar Tadeusz Kościuszko (de leider van de opstand tegen de Russen en Pruisen eind 18e eeuw), legde de eed af op 15 juli 1943, de dag waarop de overwinning van de Polen in de Slag om Grunwald in 1410 wordt herdacht. Op 12 en 13 oktober 1943 nam de divisie deel aan de bloedige slag om Lenino in Wit-Rusland. Die dag was bijna een halve eeuw na de Tweede Wereldoorlog de nationale feestdag van de Poolse strijdkrachten.

Poolse soldaten: sergeant Józef Rybicki (van links) en korporaal Mieczysław Jaryczewski (van rechts) in het overwonnen Berlijn, voor de Brandenburgertor. Foto: Centrale Militaire Bibliotheek
Poolse soldaten: sergeant Józef Rybicki (van links) en korporaal Mieczysław Jaryczewski (van rechts) in het overwonnen Berlijn, voor de Brandenburgertor. Foto: Centrale Militaire Bibliotheek

In het voorjaar van 1944 werd de divisie uitgebreid tot het Eerste Leger en in de zomer werd het Tweede Leger opgericht. Deze soldaten vochten bij de Wislarivier (juli-augustus 1944), in september namen ze deel aan de inname van het oostelijke deel van Warschau en een landing aan de overkant van de rivier hielp de opstandelingen. In de eerste maanden van 1945 speelde het Eerste Leger een significante rol in de doorbraak bij de zogenaamde Pommerse muur (Wał Pomorski), de verovering van Kołobrzeg, Gdańsk, Gdynia en uiteindelijk – Berlijn. Het Tweede Leger vocht bij Nysa Łużycka, bij Budziszyn en in Tsjechoslowakije (ze kwamen tot de buitenwijken van Praag).

Tussen 1943 en 1945 sneuvelden bijna 18 000 soldaten en raakten er 50 000 gewond. Gewaardeerd werd ook het feit dat het Poolse “Volksleger” qua omvang de grootste bondgenoot was dat zij aan zij met het Rode Leger had gevochten. Een delegatie van dit leger nam deel aan de Overwinningsparade in Moskou op 24 juni 1945.